Vào ngày 17-5, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã chính thức ban bố đợt bùng phát dịch bệnh Ebola tại Cộng hòa Dân chủ Congo và Uganda là “tình trạng khẩn cấp y tế công cộng gây quan ngại quốc tế”. Quyết định này được đưa ra sau khi các chuyên gia y tế đánh giá về nguy cơ dịch bệnh có thể nhanh chóng lây lan diện rộng sang các quốc gia láng giềng. Việc ban bố tình trạng khẩn cấp toàn cầu là một lời cảnh báo nghiêm trọng, yêu cầu sự phối hợp ứng phó thảm họa trên quy mô quốc tế nhằm ngăn chặn một cuộc khủng hoảng y tế lớn có thể xảy ra.
Sự nguy hiểm từ chủng virus “bất thường” Ebola-Bundibugyo
Đợt bùng phát dịch bệnh lần này mang nhiều yếu tố đặc biệt nguy hiểm, khiến các cơ quan y tế phải đặt trong trạng thái báo động đỏ.
Nguồn gốc và mức độ bùng phát tại tâm dịch
Theo báo cáo chính thức từ WHO, tính đến ngày 16-5, tỉnh Ituri nằm ở miền đông nước Cộng hòa Dân chủ Congo đã ghi nhận tổng cộng 80 ca tử vong nghi nhiễm, 8 ca đã được xác nhận chính xác bằng các xét nghiệm y khoa. Bên cạnh đó, có ít nhất 246 ca nghi nhiễm khác đã được phát hiện tại ba khu vực y tế trọng điểm gồm Bunia, Rwampara và Mongbwalu. Cơ quan y tế nhận định đây có thể là đợt bùng phát lớn hơn nhiều so với số liệu hiện có, do tỷ lệ dương tính cao trong các mẫu xét nghiệm ban đầu và số ca nghi nhiễm mới vẫn tiếp tục gia tăng.
Điểm khác biệt đáng lo ngại so với quá khứ
Đây đã là đợt bùng phát dịch Ebola thứ 17 diễn ra tại Congo kể từ khi virus này lần đầu tiên được các nhà khoa học phát hiện vào năm 1976. Điểm đáng lo ngại là đợt bùng dịch này được đánh giá là “bất thường” do chủng virus gây ra là Ebola-Bundibugyo, chứ không phải là chủng Ebola-Zaire thường gặp giống như hầu hết các đợt bùng phát dịch bệnh từng diễn ra trước đây tại quốc gia này.
Thách thức y tế khi chưa có vắc xin đặc hiệu
Sự xuất hiện của chủng virus Ebola-Bundibugyo đặt ra một thách thức y tế vô cùng lớn đối với công tác dập dịch. Khác hoàn toàn với chủng Ebola-Zaire vốn đã có sẵn các biện pháp ứng phó y tế rõ ràng, chủng Bundibugyo hiện tại chưa có bất kỳ loại thuốc điều trị đặc hiệu hay vắc xin phòng bệnh riêng biệt nào được các cơ quan chức năng phê duyệt để đưa vào sử dụng.
Tình hình lây lan xuyên biên giới và triệu chứng lâm sàng
Sự di chuyển của người dân giữa các vùng biên giới đã khiến virus nhanh chóng lan rộng ra ngoài phạm vi quốc gia ban đầu.
Con đường dịch bệnh dịch chuyển sang Uganda
Dịch bệnh đã chính thức ghi nhận sự lây lan xuyên biên giới khi xuất hiện tại nước láng giềng Uganda. Tại thủ đô Kampala của quốc gia này, WHO xác nhận đã có hai ca nhiễm bệnh, trong đó có một trường hợp đã tử vong vào ngày 16 và 17-5. Cả hai bệnh nhân này đều là những người đã di chuyển từ vùng dịch của Congo sang Uganda. Trong khi đó, tại thủ đô Kinshasa của Congo cũng đã ghi nhận một ca nhiễm là người trở về từ vùng tâm dịch tỉnh Ituri.
Ổ chứa tự nhiên và cơ chế lây truyền của virus
Các khu rừng nhiệt đới rậm rạp tại Congo từ lâu đã được giới khoa học xác định là ổ chứa tự nhiên của virus Ebola. Về cơ chế lây truyền, virus này lây lan thông qua việc con người tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể của người đang nhiễm bệnh, tiếp xúc với các vật dụng đã bị nhiễm mầm bệnh hoặc qua việc tiếp xúc trực tiếp với thi thể của những người đã tử vong vì căn bệnh này.
Mức độ tàn phá cơ thể với tỷ lệ tử vong 50%
Theo số liệu từ Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh châu Phi, virus Ebola là tác nhân gây bệnh nguy hiểm với tỷ lệ tử vong rất cao, trung bình ở mức khoảng 50% tùy thuộc vào từng chủng loại. Khi xâm nhập vào cơ thể, virus thường gây ra các triệu chứng lâm sàng nghiêm trọng bao gồm sốt cao, đau nhức cơ thể dữ dội, nôn mửa, tiêu chảy cấp và xuất huyết nghiêm trọng ở nhiều cơ quan.
Khuyến cáo khẩn cấp từ WHO để ngăn chặn dịch lan nhanh
Trước tình hình dịch bệnh diễn biến phức tạp, WHO đã đưa ra một loạt khuyến cáo y tế quan trọng đối với các quốc gia.
Kích hoạt cơ chế kiểm soát thắt chặt nội địa
WHO khuyến cáo chính phủ các nước cần phải lập tức kích hoạt cơ chế ứng phó thảm họa và tình trạng khẩn cấp quốc gia. Các biện pháp cần triển khai ngay lập tức bao gồm việc thắt chặt và tăng cường công tác kiểm tra y tế nghiêm ngặt tại các khu vực cửa khẩu biên giới, cũng như trên các tuyến đường giao thông nội địa chính yếu.
Quy tắc cách ly và hạn chế di chuyển đối với người phơi nhiễm
Tổ chức Y tế Thế giới yêu cầu các địa phương phải tiến hành cách ly nghiêm ngặt ngay lập tức đối với các ca bệnh đã có kết quả xác nhận dương tính. Đồng thời, các cơ quan chức năng cần theo dõi chặt chẽ những người đã có tiếp xúc gần với bệnh nhân. Đối với những người thuộc diện tiếp xúc hoặc nghi nhiễm virus chủng Ebola-Bundibugyo, WHO khuyến cáo tuyệt đối không được di chuyển đến quốc gia khác và phải thực hiện hạn chế đi lại trong nước, không đi quốc tế trong vòng 21 ngày kể từ sau khi phơi nhiễm.
Bài toán mở cửa biên giới để duy trì kiểm soát
Mặc dù đưa ra các biện pháp thắt chặt, WHO đồng thời kêu gọi các quốc gia không tiến hành đóng cửa biên giới hoàn toàn hoặc áp đặt các lệnh cấm đoán quá mức đối với việc đi lại và giao thương thương mại. Lý do là vì các biện pháp cực đoan này có thể phản tác dụng, khiến người dân tìm cách vượt biên qua các tuyến đường mòn, lối mở không chính thức, từ đó làm cho dịch bệnh trở nên khó kiểm soát và theo dõi hơn đối với các lực lượng y tế.
Kết luận
Việc WHO ban bố tình trạng y tế khẩn cấp quốc tế đối với đợt bùng phát dịch Ebola do chủng Bundibugyo tại Congo và Uganda là một động thái kịp thời và cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Trong bối cảnh chủng virus này chưa có thuốc điều trị và vắc xin đặc hiệu, sự nguy hiểm của dịch bệnh đang đòi hỏi một tinh thần trách nhiệm cao từ các quốc gia. Việc tuân thủ nghiêm ngặt các quy trình kiểm soát biên giới, thực hiện cách ly đúng quy định và tăng cường phối hợp y tế quốc tế chính là giải pháp cốt lõi để ngăn chặn, khoanh vùng và cô lập thành công chủng virus nguy hiểm này trước khi nó có cơ hội lan rộng ra quy mô thế giới.
